طبق مطالعات انجام شده در دانشگاه جورجیا، ورزش حتی به میزان کم میتواند باعث کاهش اختلال کمتوجهی و بیش فعالی در کودکان ADHD شود. ( ADHD مخفف Attention-deficit hyperactivity disorder )
بچه های بیش فعال بیشتر از بچه هایی که بیش فعال نیستند از ورزش سود می برند . زیرا تلاش آنها را کاهش می دهد و می توانند حرکات خود را کنترل کنند ، البته نباید انتظار داشت که ورزش خیلی سریع نتیجه بدهد . میزان تغییرات به کثرت ، بقاء و تکرار ورزش بستگی دارد .
تحقیقاتی روی بچه های بیش فعال سنین بین 5 تا 12 سال ،که در 5 روز هفته ،40 دقیقه ورزش فشرده انجام می دادند ،صورت گرفت. نتایج جالب توجه بود، رفتار این بچه ها در طول 6 هفته بهبود پیدا کرده بود!این مطالعات این مفهوم را می رساند که فعالیت زیاد انرژی اضافه را خارج ساخته و آنها کمتر اذیت می شوند.
بیماران بیش فعال مشکلاتی از جمله عصبانیت با انرژی کم، کارآیی کم و انگیزه پایین دارند.
ورزش روشی برای کاهش استرس و بهبود بخشیدن روحیه است بنابراین ورزش این پتانسیل را دارد که به افراد مبتلا به بیش فعال کمک کند.
محققان دریافتند در صورتی که افراد مبتلا به بیش فعالی ورزش کنند بعد از ورزش احساس انرژی بیشتری برای انجام کارهای خود میکنند. آنها با ورزش احساس سردرگمی کمتری دارند و انگیزه بیشتری پیدا میکنند.
بچه ها از اینکه در کلاس می نشینند زجر می کشند. آنها باید به نوعی انرژی خود را تخلیه کنند دویدن قبل از شروع کلاس 5 بار در حیاط مدرسه ایده بسیار خوبیست، در کل برنامه ی آنها باید شامل فعالیت هایی باشد که روی عضلات بدن آنها تاثیر بگذارد مثل:پریدن. انرژی اضافه این کودکان باید از طریق فعالیتهای مثبت، از جمله ورزش کردن مصرف شود. بهتر است آنها را برای بازی به زمینهای بزرگ برد و اجازه داد که به فعالیتهای لذتبخش بپردازند، یا این که روزانه برای پیاده روی آنها را از مدرسه خارج کرد.
تحقیقات یکی از دانشگاه های محیط زیست آمریکا درباره ی تاثیرات فضای سبز بر روی رفتار انسان نشان می دهد وقت گذراندن در طبیعت بیماری بیش فعالی را بهبود می بخشد. هر چه محیط دل بازتر باشد در بهبودی بیش فعالی موثرتر است. به عبارت دیگر فعالیت در یک پارک خیلی بهتر از ورزشگاه است . در منزل نیز بایستی مسئولیتهایی که از لحاظ جسمی قدری بچهها را خسته می کند به آنها بسپاریم تا به این وسیله انرژی بیش از حد آنان گرفته شود. البته خوب است گاهی برای انجام این مسئولیتها جوایزی هم از سوی معلمین و والدین نظر گرفته شود.
همچنین تغذیه سالم را به هیچ وجه نمی توان از نظر دور داشت. تغذیه سالم مکمل ورزش سالم است و توجه بدین امر از سوی مسوولان مربوطه و والدین درحفظ سلامت همه کودکان و نوجوانان و بالاخص کودکان و نوجوانان بیش فعال بسیار ضروریست. از جمله اینکه پس از مدرسه باید غذاهای پروتئین دار مصرف کنند و از خوراکی هایی مضری که قند بالا دارند مثل نوشابه،کیک و شیرینی و کربوهیدرات هایی مثل چیپس اجتناب نمایند، همچنین گروهی از موادغذایی - از جمله کاکائو، شکلات، قهوه، نسکافه، نوشابههای رنگی و تنقلات - باعث تحریک پذیری میشوند و لازم است تا حد امکان از دادن آنها به بچه ها خودداری شود.
کوهنوردی برای کودکان بیش فعال مفید است. کوهنوردی میتواند درمانی برای کودکان بیش فعال باشد. مولفان یک مقاله دانشگاهی در مجله حرفهای ارگوپراکسیس نوشتند، کوهنوردی نیاز به تحرک را در کودکان بیش فعال برآورده کرده و آن را به سوی تحرکهای کنترل شده و برنامهریزی شده هدایت میکند.
از این رو کوهنوردی درمانی نه فقط از نظر فیزیکی به این کودکان کمک میکند، بلکه موجب تحولات روانی و احساسی هم در آنهایی میشود که دچار اختلال تمرکز حواس به خاطر بیش فعالی (ADHD) هستند. این تحقیق نشان میدهد که کوهنوردی به تمرکز حواس، فهم جزییات و اعتماد به دیگران کمک میکند.
مولفان این تحقیق نوشتند برای تقویت اثرات مثبت کوهنوردی، این فعالیت باید با دیگر فعالیتها مرتبط شوند. برای مثال کارتهای شمارهدار میتواند در کیف کوهنوردی گذاشته شده و از کودک خواسته شود تا آنها را جمع بزند.
یک مزیت دیگر این روش آن است که کودکان فورا از موفقیت خود خوشحال میشوند که این به آنها کمک میکند قدر خود را بدانند. این به ویژه برای کودکان ADHD خوب است که اغلب پسرفتهای مختلف را تجربه کرده و هر روز با انتقاد مواجه میشوند.
ورزشهای موثر در بهبود بیش فعالی
ورزش هایی که در بهبودی بیش فعالی موثرند به دسته ای از ورزشها تعلق دارند که باید انرژی زیادی در آنها مصرف کرد.
شامل : بسکتبال ،فوتبال، دویدن، تنیس، کاراته، دوچرخه سواری و شنا.
ورزشهای کم تاثیر در بهبود بیش فعالی
شامل ورزش هایی مثل: بیسبال ،وزنه برداری و بولینگ ،ورزش هایی هستند که زیاد می ایستند و نه تنها نفع نمی رسانند بلکه سخت هم هستند .
سایر فواید ورزش در این رابطه :
- فعالیت زیاد جریان خون را در مغز افزایش می دهد و باعث کاهش اضطراب و عصبانیت در کودکان و نوجوانان و خصوصا گروه بیش فعال می شود.
- ورزش وزنشان را متعادل نگه می دارد.
- فعالیت های ورزشی موجب انتشار آندورفین در مغز می شود بنابراین دانش آموزان پس از ورزش احساس نشاط و آرامش می کنند.
- همچنین مرتب ورزش کردن موجب رشد ذهنی در دانش آموزان می گردد.
شرایط کودکان مبتلا به ADHD
اختلال کمبود توجه (ADD) و اختلال فزونکاری کمبود توجه (ADHD) از جمله رایجترین اختلالات شناخته شده در کودکان به شمار میروند. این دو اختلال نشانههایی از درهمگسیختگی رفتاری یا بینظمی یادگیری محسوب میشوند و سببساز علائمی نظیر مشکلات توجه و حواس جمعی، بیشفعالی و رفتارهای آنی و تکانشی هستند. با این حال علائم مذکور در کودکان مبتلا به ADHD در سطوح مختلفی بروز مییابد و در تمام آنها یکسان جلوه نمیکند. امری که میتواند تشخیص درست این علائم را به عملی پر چالش تبدیل سازد.
مطالعات انجام شده توسط مرکز کنترل و پیشگیری بیماریها در کشور امریکا نشان از آن دارد که اکنون چیزی نزدیک به ۱۱.۱ درصد از کودکان و نوجوانان منطقهی میشیگان، که سنی مابین ۴ تا ۱۷ سال دارند، از اختلال ADHD رنج میبرندند و با سه نشانهی مهمی که در سطور پیشین این متن به آن ها اشاره شد (عدم توجه، بیشفعالی، رفتارهای آنی و تکانشی) دست به گریبان هستند.
با توجه به شدت و سختی این نشانهها، هر کدام از کودکان مبتلا به ADHD میتوانند به سمت برخی از رشتههای خاص ورزشی جذب شوند و علاقهی بیشتری به آنها نسبت به سایر رشتهها نشان دهند. در این میان عواملی نظیر میزان پویایی فرآیند آموزش، سرعت کلی ورزش مورد نظر و خاصیت تیمی یا انفرادی بودن آن میتواند در امر تصمیمگیری برای انتخاب بهترین و مناسبترین رشتهی ورزشی برای کودکان مبتلا به ADHD کاملا تاثیرگذار باشد.
بهترین رشتههای ورزشی برای کودکان مبتلا به ADHD
بهترین و ایدهآلترین فعالیتهای ورزشی برای کودکان مبتلا به ADHD فعالیتهای ورزشی تک نفره است. گرچه در بسیاری از این فعالیتها، ورزشکاران به عنوان یک فرد تنها مقابل رقیبان خود قرار میگیرند، اما در نهایت نتایج کسب شده توسط آنها در قالب نتایج یک تیم ثبت میشود. تیمی که آنها به فعالیت در آن مشغول هستند و وظیفهی موفقیت و سربلندی آن را بر عهده دارند. بنابراین ورزشکاران فعال در رشتههای تک نفره در عین این که به عنوان یک فرد با رقیبان خود مسابقه میدهند، فعالیت در قالب یک تیم را نیز تجربه میکنند.
یکی از مهمترین فایدههایی که شرکت در ورزشهای تک نفره برای کودکان مبتلا به ADHD با خود به همراه میآورد، کنش متقابلی است که به شکل مستقیم میان آنها و مربیشان شکل میگیرد. در واقع ورزشهای تک نفره از نوعی فرآیند آموزشی پویا برخوردارند که از ساختاری تک به تک و رو در رو بهره میبرد. موضوعی که موجب میشود ارتباط کودک و مربی به شکل کاملا مستقیم شکل گیرد. به این تریب کودکان مبتلا به ADHD در حین فرآیند آموزش کمتر دچار گیجی یا حواسپرتی میشوند. این در حالی است که اگر آنها در قالب یک تیم تحت آموزش قرار بگیرند، رفتار مربی با آنها نیز تحت قالب یک تیم خواهد بود و این موضوع میتواند از میزان تمرکز و توجه آنها نسبت به فعالیتی که مشغول انجام آن هستند بکاهد. بر این اساس، به دلیل نوع آمادهسازی ورزشکاران و نقش مهمی که تمرکز فردی در این امر ایفا میکند، میتوان از ورزشهای زیر به عنوان بهترین نمونههای موجود برای انتخاب توسط کودکان مبتلا به ADHD نام برد:
- کشتی
- هنرهای رزمی
- شنا
- دو صحرانوردی
البته در کنار ورزشهای تک نفره، فعالیت در برخی از ورزشهای تیمی نیز میتواند برای کودکان مبتلا به ADHD مناسب باشد. ورزشهایی که از میان آنها میتوان به نمونههای زیر اشاره کرد:
- بسکتبال
- هاکی
- فوتبال
این ورزشها از آن جهت برای کودکان مبتلا به ADHD مناسب هستند که از تحرک فراوانی برخوردارند و حین انجام آنها لحظههای ایستا یا زمانهای مردهی قابل توجهی مشاهده نمیشود. در واقع کسانی که به انجام مسابقات مبتنی بر ورزشهای گروهی یاد شده میپردازند، در تمام لحظات مسابقه ناگزیر از حرکت و جنب و جوش خواهند بود. بنابراین در حین انجام فعالیتهای ورزشی فوق مجال چندانی برای اتلاف وقت یا حواس پرتی کودکان مبتلا به ADHD باقی نمیماند و آنها میتوانند به بهترین شکل ممکن انرژی خود را تخلیه کنند.
در مجموع با انتخاب درست و مناسب رشتههای ورزشی برای کودکان مبتلا به ADHD، آنها نیز میتوانند همانند سایر همسن و سالان خود از انجام فعالیتهای ورزشی لذت ببرند و از تاثیرات مثبت این قبیل فعالیتها بهرهمند گردند.
چرا ورزش برای کودک بیش فعال ضروری است؟
همانطور که می دانید یکی از نشانه های ADHD در کودکان بی قراری است. اگر تا به حال با یک کودک بیش فعال مواجه شده باشید، حتما متوجه شده اید که نمی توانند چند دقیقه سرجایشان بنشینند و دائما توی صندلی شان وول می خورند.
طبیعی است که ورزش کردن راهی برای آزاد کردن این انرژی های نهفته در کودک است و در کنار دارو و رفتار درمانی می تواند به بهبود وضعیت فرزندتان کمک کند. علاوه بر این ورزش کردن کودکان بیش فعال باعث بهبود عدم توجه، تکانش گری و مهارت های اجتماعی این بچه ها می شود.
کدام ورزش ها برای کودکان بیش فعال توصیه می شود؟
دوچرخه سواری، شنا و فوتبال جزو ورزش هایی هستند که متخصصان برای کودکان بیش فعال توصیه می کنند.
بچه های بیش فعال باید چقدر ورزش کنند؟
60 دقیقه ورزش متوسط تا شدید در تمام روزهای هفته. جالب است بدانید که حتی خارج شدن از خانه و گذراندن چند دقیقه وقت در فضای باز هم می تواند کودک بیش فعال را آرام کند. بر اساس مطالعه ای که به تازگی انجام شده، پیاده روی آرام کودکان بیش فعال حتی به مدت بیست دقیقه باعث می شود که بتوانند بهتر و بیشتر تمرکز کنند.
تاثیر ورزش بر مغز کودکان بیش فعال
ورزش و فعالیت بدنی فقط به تقویت ماهیچه ها کمک نمی کند، بلکه مغز کودک را نیز ورزیده می کند. وقتی بچه ها ورزش می کنند مغزشان شروع به ترشح ترکیبات شیمیایی می کند که با آنها انتقال دهنده عصبی گفته می شود. از جمله این انتقال دهنده ها می توان به دوپامین اشاره کرد که نقش مهمی در افزایش تمرکز کودکان بیش فعال دارد.
داروهایی که برای درمان بیش فعالی کودکان تجویز می شود هم دقیقا همین تاثیر را داشته و باعث افزایش انتقال دهنده های عصبی می گردند. پس طبیعی است که با ورزش کردن می شود علائم بیش فعالی را در کودکان کاهش داد یا مهار کرد. خبر خوب دیگر هم اینکه با ورزش کردن می شود عملکرد و تاثیر دارو را بر کودک بیش فعال تقویت کرد.
محققان معتقدند که ورزش و فعالیت بدنی به چند شیوه مختلف بر مغز کودک بیش فعال اثر می گذارند:
1.به نظر می رسد جریان خونی که به بخش های دخیل در فکر کردن، برنامه ریزی، کنترل هیجانات و رفتار مغز کودک بیش فعال می رسد، به اندازه کافی نیست، در حالیکه ورزش کردن می تواند جریان خون به این بخش های مغز را بهبود دهد.
2.ورزش کردن عروق خونی مغز را تقویت می کند و در نتیجه باعث بهبود قدرت فکر کردن در کودکان بیش فعال می شود.
3.ورزش کردن فعالیت بخش هایی از مغز را که مسئول فکر و تمرکز هستند، بهبود می بخشد.
چند نکته کلیدی برای تشویق کودکان به ورزش
علاوه بر کاهش علائم بیش فعالی، کودکان از حضور در برنامه های روتین ورزشی و انجام فعالیت بدنی منفعت های دیگری هم می برند چون ورزش در موارد زیر نیز موثر است:
1.کنترل وزن و پیشگیری از چاقی
2.نگهداشتن چربی و قند خون در محدوده طبیعی
3.افزایش اعتماد به نفس و عزت نفس
یک روانشناس با اشاره به عامل وراثت در ابتلای کودکان به بیش فعالی، برنامه غذایی مناسب به ویژه لبنیات، سوق دادن به سمت ورزش و هنر را در کاهش علائم این اختلال مؤثر دانست.
به دلیل ارثی بودن بیش فعالی، کودک بیش فعال مقصر نیست.
وی افزود: بیش فعالی توسط ژنهای مربوط به کودک منتقل میشود و نباید کودک مبتلا به بیش فعالی را به خاطر چیزی که مقصر نیست تنبیه کرد و نادیده گرفت.
عضو سازمان نظام روانشناسی و مشاوره اظهار داشت: اگر والدین بدانند که این اختلال با اراده و خواست کودک ارتباطی ندارد، او را درک کرده و رفتارش را تحمل میکنند.
از نشانههای مبتلایان به بیش فعالی میتوان عدم تمرکز در تحصیل را نام برد. افکار این بچهها مدام به این سو و آن سو میرود، بنابراین نمیتوانند موقع یادگیری تمرکز کنند.
اولین گام در درمان بیش فعالی، برنامه غذایی مناسب است. استفاده از مواد قندی به دلیل انرژی مضاعفی که در کودک به وجود میآورد، موجب تحرکات بیشتری میشود.
گفته میشود قند بچههای سالم با وجود مصرف مواد قندی در صورت عدم تحرک به 600 میرسد. بنابراین مصرف این مواد میتواند انرژی زیادی را در آنها به وجود آورد.
متأسفانه یکی از مواد قندی که سر سفره اکثر خانوادهها دیده میشود نوشابه است این ماده در بدن انرژی زیادی تولید میکند که تخلیه آن در گرو فعالیت بیش از حد معمول است.
به جای مواد قندی میتوان از مواد آرامبخش مثل لبنیات به ویژه دوغ استفاده کرد.
متأسفانه برخی والدین برای آرام کردن کودک مبتلا به بیش فعالی به او بستنی، شکلات یا بیسکویت میدهند در حالی که تخلیه انرژی حاصل از این مواد باعث فعالیت و جنبوجوش بیشتری میشود.
چندی پیش کودکی که به بیشفعالی مبتلا بود در یکی کشورها با مصرف چندین شکلات دچار هیجان زیادی شد و تمام شیشه های یک کلیسا را شکست.
در صورتی که مصرف لبنیات و برنامه غذایی مناسب جواب ندهد، درمان آرامبخش ها لازم است که توسط روانپزشک انجام شود.
وی از ورزش و فعالیت بدنی به عنوان شیوه مناسبی برای تخلیه انرژی یاد کرد و افزود: برخی والدین به دلیل بیتوجه که کودک مبتلا به بیش فعالی در یادگیری درس نشان میدهد، او را به کلاسهای تقویتی یا زبان انگلیسی میفرستند، در حالی که ورزش و هنر راه مناسبی برای تخلیه انرژی است.
